Miễn phí giao hàng toàn quốc cho đơn từ 390K 100% sách nhập khẩu chính hãng Đổi trả trong 14 ngày COD, thẻ, chuyển khoản

3 quy tắc phát âm ED nhanh, dễ nhớ và bài luyện tập

29/06/2024 · 5179

Tiếng Việt có sáu thanh, và chỉ cần đặt sai một dấu là "mua" thành "múa", "ba" thành "bà". Tiếng Anh không có thanh điệu, nhưng âm cuối của từ lại đóng vai trò gần giống như vậy: bỏ mất âm cuối, người nghe sẽ không biết bạn đang nói chuyện hôm nay hay chuyện hôm qua. Đuôi -ed của động từ quá khứ là ví dụ rõ nhất. "I play" và "I played" chỉ khác nhau một âm /d/ rất nhẹ ở cuối, nhưng nghĩa thì cách nhau cả một ngày.

Tin vui cho ba mẹ là cách phát âm ED chỉ có ba kiểu, và cả ba đều đi theo quy tắc. Bài viết này giải thích từng quy tắc bằng ví dụ quen thuộc, các trường hợp ngoại lệ thật sự, vài trò chơi nhỏ để luyện cùng con, và cuối bài có bài tập kèm đáp án để cả nhà tự kiểm tra.

Bước chuẩn bị: nhận biết âm rung và âm không rung

Muốn biết đuôi -ed đọc thế nào, ta nhìn vào âm cuối của động từ trước khi thêm -ed, rồi xem âm đó thuộc nhóm nào.

  • Âm hữu thanh (voiced sound, âm rung): khi phát âm, dây thanh trong cổ họng rung lên. Gồm /b/, /d/, /ɡ/, /v/, /ð/ (th trong "this"), /z/, /ʒ/ (s trong "television"), /dʒ/ (j trong "jam"), /m/, /n/, /ŋ/ (ng), /l/, /r/, /w/, /j/ (y trong "yes"), và tất cả nguyên âm.
  • Âm vô thanh (voiceless sound, âm không rung): dây thanh không rung, âm phát ra chủ yếu là hơi. Gồm /p/, /t/, /k/, /f/, /θ/ (th trong "think"), /s/, /ʃ/ (sh), /tʃ/ (ch), /h/.

bảng âm hữu thanh và vô thanh trong tiếng Anh

Cách 1: Đặt tay lên cổ

Ba mẹ cho con đặt nhẹ mấy ngón tay lên cổ họng, ngay chỗ yết hầu, rồi kéo dài một âm. Đọc "zzzz" sẽ thấy cổ rung rõ, đọc "ssss" thì gần như không rung gì. Đây là cách trẻ nhỏ dễ cảm nhận nhất vì cảm giác rung rất rõ trên đầu ngón tay. Nếu đọc một âm hữu thanh mà tay không thấy rung, có thể con đang thì thầm hoặc bật hơi thay cho tiếng.

Cách 2: Dùng một tờ giấy mỏng

Cầm một mẩu giấy mỏng (giấy ăn là vừa) trước miệng, cách vài centimet. Các âm vô thanh bật hơi như /p/, /t/, /k/ sẽ làm tờ giấy lay rõ; các âm hữu thanh tương ứng /b/, /d/, /ɡ/ thì tờ giấy gần như đứng yên. Cách này hợp với các âm bật hơi; với cặp /f/–/v/ hay /s/–/z/, cách đặt tay lên cổ cho kết quả rõ hơn.

Các cặp âm "anh em" dễ nhầm

Những cặp dưới đây đặt miệng giống hệt nhau, khác duy nhất ở chỗ dây thanh có rung hay không. Ba mẹ cho con đọc lần lượt, tay đặt trên cổ, để cảm nhận sự khác nhau:

Hữu thanh (rung) Vô thanh (không rung)
/b/ – bat /p/ – pat
/d/ – dog /t/ – top
/ɡ/ – goat /k/ – coat
/v/ – van /f/ – fan
/z/ – zoo /s/ – sue
/ð/ – this /θ/ – think

3 quy tắc phát âm ED

Một lưu ý quan trọng trước khi vào quy tắc: ta xét âm, không xét chữ cái. "Laughed" kết thúc bằng chữ gh nhưng âm cuối là /f/; "fixed" kết thúc bằng chữ x nhưng đọc là /ks/; "danced" có chữ e câm, âm cuối thật là /s/. Khi phân vân, hãy đọc to động từ gốc và nghe âm cuối cùng phát ra.

Quy tắc 1: Đọc /ɪd/ khi động từ tận cùng bằng âm /t/ hoặc /d/

Âm /t/ và /d/ đứng cạnh nhau rất khó đọc liền, nên tiếng Anh chèn thêm một nguyên âm ngắn, đuôi -ed thành một âm tiết riêng, nghe gần như "ịt". Chữ viết thường là t, d, te, de.

  • wanted /ˈwɑːntɪd/
  • visited /ˈvɪzɪtɪd/
  • painted /ˈpeɪntɪd/
  • needed /ˈniːdɪd/
  • added /ˈædɪd/
  • decided /dɪˈsaɪdɪd/

Mẹo nhớ "Tiền đô": chữ T của "Tiền" ứng với /t/, chữ Đ của "đô" ứng với /d/. Gặp động từ tận cùng bằng hai âm này thì đọc /ɪd/.

Quy tắc 2: Đọc /t/ khi động từ tận cùng bằng âm vô thanh

Sau các âm vô thanh /p/, /k/, /f/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /θ/, đuôi -ed cũng được đọc không rung, thành /t/. Đuôi này dính liền vào từ, không tạo thêm âm tiết: "stopped" vẫn chỉ có một âm tiết.

  • /p/: stopped /stɑːpt/, jumped /dʒʌmpt/, helped /helpt/
  • /k/: cooked /kʊkt/, worked /wɝːkt/, baked /beɪkt/
  • /f/: laughed /læft/, coughed /kɑːft/ (chữ gh đọc /f/)
  • /s/: passed /pæst/, kissed /kɪst/, danced /dænst/ (chữ ce đọc /s/), fixed /fɪkst/ (chữ x đọc /ks/)
  • /ʃ/: washed /wɑːʃt/, finished /ˈfɪnɪʃt/
  • /tʃ/: watched /wɑːtʃt/, matched /mætʃt/

Âm /θ/ hiếm khi đứng cuối động từ nên trẻ ít gặp; âm /h/ không bao giờ đứng cuối từ nên không cần lo.

Mẹo nhớ "Khi sang sông phải chờ thu phí": mỗi chữ trong câu ứng với một âm vô thanh, gặp âm nào trong số này thì đuôi -ed đọc /t/.

Chữ trong câu Âm ứng với Ví dụ
Khi /k/ cooked
Sang /s/ passed
Sông (đọc uốn lưỡi, gần với "sh") /ʃ/ washed
Phải (lấy chữ p) /p/ stopped
Chờ /tʃ/ watched
Thu /θ/ (hiếm gặp)
Phí (ph đọc như f) /f/ laughed

Câu mẹo này chỉ là cái móc để nhớ danh sách. Khi dạy con, ba mẹ nên đọc mẫu âm tiếng Anh thật, vì "kh" hay "th" tiếng Việt không giống hẳn /k/ hay /θ/ tiếng Anh.

Quy tắc 3: Đọc /d/ với tất cả các trường hợp còn lại

Sau các âm hữu thanh (trừ /d/ đã nằm ở quy tắc 1) và sau mọi nguyên âm, đuôi -ed đọc là /d/, cũng dính liền vào từ, không thêm âm tiết.

  • played /pleɪd/, enjoyed /ɪnˈdʒɔɪd/, showed /ʃoʊd/ (tận cùng bằng nguyên âm)
  • studied /ˈstʌdid/, cried /kraɪd/, tried /traɪd/ (đuôi -ied, âm cuối là nguyên âm)
  • lived /lɪvd/, loved /lʌvd/
  • cleaned /kliːnd/, opened /ˈoʊpənd/, listened /ˈlɪsənd/
  • called /kɑːld/, smiled /smaɪld/
  • hugged /hʌɡd/, closed /kloʊzd/ (chữ se đọc /z/), breathed /briːðd/ (th rung)

Nhóm này đông nhất, nên khi con chưa chắc, hãy hỏi lần lượt: "Có phải /t/, /d/ không? Có phải âm không rung không?" Cả hai câu đều "không" thì đáp án là /d/.

sơ đồ quy tắc phát âm đuôi ed

Ngoại lệ thật sự: tính từ đuôi -ed đọc là /ɪd/

Có một nhóm từ tận cùng bằng -ed nhưng khi dùng làm tính từ thì đuôi được đọc /ɪd/, dù âm đứng trước không phải /t/ hay /d/. Nhiều từ trong số này vẫn có dạng động từ đọc theo quy tắc thường, nên nghĩa sẽ quyết định cách đọc.

Từ Đọc /ɪd/ khi là tính từ So sánh
naked /ˈneɪkɪd/ trần truồng
wicked /ˈwɪkɪd/ độc ác, tinh quái
beloved /bɪˈlʌvɪd/ yêu dấu (my beloved son) sau động từ "be" đôi khi đọc /bɪˈlʌvd/
learned /ˈlɝːnɪd/ uyên bác (a learned professor) động từ "learned" (đã học) đọc /lɝːnd/
aged /ˈeɪdʒɪd/ già, cao tuổi (an aged man) "aged five" (năm tuổi) đọc /eɪdʒd/
blessed /ˈblesɪd/ thiêng liêng, được ban phước động từ "blessed" đọc /blest/
crooked /ˈkrʊkɪd/ cong queo, gian dối động từ "crooked" (gập ngón tay) đọc /krʊkt/
rugged /ˈrʌɡɪd/ gồ ghề, rắn rỏi
ragged /ˈræɡɪd/ rách rưới
dogged /ˈdɑːɡɪd/ bền bỉ, lì lợm động từ "dogged" (bám theo) đọc /dɑːɡd/
wretched /ˈretʃɪd/ khốn khổ

Hai từ sacred /ˈseɪkrɪd/ (linh thiêng) và hatred /ˈheɪtrɪd/ (lòng căm ghét) chỉ tình cờ viết tận cùng bằng -ed, chúng cũng đọc /ɪd/.

Thêm một mẹo nhỏ cho các con lớn: khi một từ -ed được thêm đuôi -ly thành trạng từ, phần -ed thường đọc /ɪd/, ví dụ supposedly /səˈpoʊzɪdli/, allegedly /əˈledʒɪdli/.

Với trẻ mới học, ba mẹ chưa cần bắt con nhớ cả bảng này. Nắm chắc ba quy tắc là đủ cho hầu hết sách truyện thiếu nhi; nhóm ngoại lệ có thể giới thiệu dần khi con gặp trong sách, chẳng hạn chữ "wicked" rất hay xuất hiện trong truyện cổ tích (the wicked witch).

5 cách giúp con nhớ cách phát âm ED

1. Luyện theo cặp hiện tại – quá khứ

Đọc liền hai dạng của một động từ: play – played, jump – jumped, paint – painted. Con sẽ nghe rõ phần âm được thêm vào và nhận ra nhóm /ɪd/ dài thêm một âm tiết, còn hai nhóm kia chỉ thêm một âm rất ngắn ở cuối.

2. Trò chơi ba chiếc hộp

Ba mẹ dán nhãn /t/, /d/, /ɪd/ lên ba chiếc hộp hoặc ba cái rổ, viết các động từ quá khứ lên thẻ giấy. Con rút thẻ, đọc to, đặt tay lên cổ kiểm tra rồi thả thẻ vào hộp đúng. Đổi vai cho con đọc để ba mẹ phân loại, thỉnh thoảng cố tình bỏ sai cho con bắt lỗi, trẻ rất thích được làm "giám khảo".

3. Vỗ tay đếm âm tiết

Mỗi âm tiết vỗ một cái: "want-ed" là hai cái, "jumped" chỉ một cái. Cách này giúp con tránh lỗi rất phổ biến của người Việt là đọc mọi đuôi -ed thành "ịt" (jump-ịt, play-ịt).

4. Kể chuyện hôm qua bằng tiếng Anh

Mỗi tối, ba mẹ và con kể ba việc đã làm trong ngày bằng câu ngắn: "I played with my friends. I cleaned my room. I watched a cartoon." Đây là lúc đuôi -ed xuất hiện tự nhiên nhất, và con luyện được cả ngữ pháp lẫn phát âm.

5. Nghe mẫu, ghi âm và so sánh

Khi đọc sách có audio hoặc xem video tiếng Anh, ba mẹ dừng lại ở các động từ quá khứ để con nhắc lại. Thỉnh thoảng ghi âm giọng con rồi nghe cùng audio gốc, con sẽ tự nhận ra mình nuốt mất âm cuối ở đâu. Mỗi ngày năm phút đều đặn có tác dụng hơn một buổi dài mỗi tuần.

Ba mẹ có thể tham khảo thêm các mẹo học tiếng Anh trong chuyên mục Tips học tiếng Anh cho trẻ của Thebookland.

Bài tập phát âm ED (có đáp án ở cuối bài)

Bài 1: Xếp 15 từ vào đúng nhóm /t/, /d/ hoặc /ɪd/

  1. jumped
  2. rained
  3. needed
  4. laughed
  5. cleaned
  6. visited
  7. fixed
  8. studied
  9. danced
  10. painted
  11. hugged
  12. washed
  13. decided
  14. closed
  15. watched

Bài 2: Tìm các từ có đuôi -ed trong câu và cho biết cách đọc

  1. Mia baked cookies and her brother painted a card.
  2. We played in the park until it rained.
  3. The dog jumped over the fence and barked loudly.
  4. Grandpa smiled and hugged his beloved cat.
  5. The children walked home, opened the door and wanted a snack.

Sách học tiếng Anh đồng hành cùng con

Phát âm đúng đuôi -ed là một mảnh nhỏ trong việc học thì quá khứ, và trẻ sẽ nhớ lâu hơn khi gặp lại kiến thức đó trong sách có lộ trình rõ ràng. Một số đầu sách đang có tại Thebookland mà ba mẹ có thể cân nhắc:

Bộ English for Everyone Junior của NXB DK, dành cho trẻ bắt đầu học tiếng Anh, trình bày bằng hình minh họa nhiều màu, mỗi bài ngắn gọn:

Từ điển và từ điển đồng nghĩa của Collins, giúp con tra nghĩa và mở rộng vốn động từ để có thêm từ luyện đuôi -ed:

Muốn con luyện đọc to hằng ngày, ba mẹ có thể chọn thêm trong sách thiếu nhi tiếng Anh hoặc sách tổng hợp. Truyện kể ở thì quá khứ ("Once upon a time, there lived…") là nơi đuôi -ed xuất hiện dày đặc nhất, đọc một cuốn là con đã luyện được vài chục lần.

sách học tiếng Anh cho trẻ tại Thebookland

Giống như con học dấu thanh tiếng Việt, âm cuối tiếng Anh cần được nghe và nói lại nhiều lần mới thành phản xạ. Ba quy tắc trong bài có thể dán lên tủ lạnh, còn phần còn lại là những câu chuyện nhỏ ba mẹ và con kể cho nhau mỗi tối. Ba mẹ có thể đọc thêm nhiều bài về đọc sách và học tiếng Anh cùng con tại Góc đọc Thebookland.

Đáp án

Bài 1

  • /t/: jumped /dʒʌmpt/, laughed /læft/, fixed /fɪkst/, danced /dænst/, washed /wɑːʃt/, watched /wɑːtʃt/
  • /d/: rained /reɪnd/, cleaned /kliːnd/, studied /ˈstʌdid/, hugged /hʌɡd/, closed /kloʊzd/
  • /ɪd/: needed /ˈniːdɪd/, visited /ˈvɪzɪtɪd/, painted /ˈpeɪntɪd/, decided /dɪˈsaɪdɪd/

Hai từ dễ nhầm: "laughed" viết bằng gh nhưng âm cuối là /f/ nên đọc /t/; "studied" tận cùng bằng nguyên âm nên đọc /d/.

Bài 2

  1. baked /beɪkt/ → /t/; painted /ˈpeɪntɪd/ → /ɪd/
  2. played /pleɪd/ → /d/; rained /reɪnd/ → /d/
  3. jumped /dʒʌmpt/ → /t/; barked /bɑːrkt/ → /t/
  4. smiled /smaɪld/ → /d/; hugged /hʌɡd/ → /d/; beloved /bɪˈlʌvɪd/ → /ɪd/ (tính từ ngoại lệ)
  5. walked /wɑːkt/ → /t/; opened /ˈoʊpənd/ → /d/; wanted /ˈwɑːntɪd/ → /ɪd/

Tin tức liên quan

Xem tất cả