Thụy Điển đưa sách giấy trở lại lớp học: ba mẹ học được gì?

Hơn mười năm trước, Thụy Điển là một trong những nước đưa máy tính và máy tính bảng vào lớp học sớm và mạnh tay nhất. Giờ đây, nước này đang làm điều ngược lại: mua thêm sách giáo khoa in, cho trẻ viết tay nhiều hơn và thu điện thoại của học sinh suốt ngày học. Câu chuyện của Thụy Điển đáng để ba mẹ Việt dừng lại suy nghĩ, nhất là khi màn hình ngày càng có mặt sớm trong tay con.

Thụy Điển đã từng "số hóa" lớp học thế nào

Từ cuối những năm 2000, máy tính xách tay dần trở thành vật dụng quen thuộc trong lớp học Thụy Điển. Đến năm 2015, khoảng 80% học sinh các trường trung học công lập đã có thiết bị số dùng riêng. Năm 2019, việc dùng máy tính bảng ở trường mầm non được đưa vào chương trình học.

Trong những năm đó, điểm đọc hiểu của học sinh giảm. Trong kỳ đánh giá PISA năm 2022, 24% học sinh 15–16 tuổi của Thụy Điển chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản. Năm 2023, chính phủ mở một đợt tham vấn với các nhà nghiên cứu, tổ chức giáo viên và chính quyền địa phương, rồi bắt đầu đổi hướng.

Những thay đổi chính từ 2025 đến nay

Từ tháng 7/2025, chương trình mầm non mới không còn bắt buộc các trường dùng máy tính bảng, máy tính và công cụ số. Hướng dẫn mới khuyên dùng các thiết bị này một cách tiết kiệm, và không khuyến khích dùng cho trẻ dưới 2 tuổi. Với lứa tuổi này, sách và đồ dùng không cần màn hình được ưu tiên.

Song song, các trường được cấp hơn 2,1 tỷ krona tiền hỗ trợ để mua sách giáo khoa và sách hướng dẫn giáo viên. Một chương trình học mới, xây dựng quanh sách giáo khoa, dự kiến ra mắt năm 2028.

Thay đổi lớn nhất với học sinh đến vào năm học 2026. Quốc hội Thụy Điển đã thông qua luật cấm điện thoại trên toàn quốc, áp dụng từ đầu năm học vào tháng 8/2026 cho bậc phổ thông bắt buộc, lớp tiền tiểu học và các khu sinh hoạt sau giờ học. Học sinh nộp điện thoại khi vào trường và nhận lại khi về.

Vì sao Thụy Điển quay lại với sách giấy

Lý do được nhắc nhiều nhất là sự tập trung. Nhà thần kinh học Sissela Nutley, cộng tác với Viện Karolinska ở Stockholm, cho biết học sinh dễ mất tập trung khi nhìn thấy bạn bên cạnh đang làm gì trên màn hình. Bà cũng dẫn các nghiên cứu cho thấy trẻ xử lý văn bản trên màn hình khó hơn so với trên giấy.

Thụy Điển không bỏ hẳn công nghệ. Ở trường mầm non, thiết bị số vẫn được dùng, chỉ là dùng ít và có chủ đích. Luật cấm điện thoại cũng cho phép giáo viên đưa điện thoại vào bài học khi thật sự cần. Điều nước này muốn thay đổi là thói quen để màn hình có mặt trong mọi tiết học, thay cho trang sách và cây bút.

Ba mẹ có thể áp dụng gì ở nhà

Ở nhà, ba mẹ không cần một chính sách lớn. Vài thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày đã đi đúng hướng mà Thụy Điển đang chọn.

Cho bé dưới 2 tuổi làm quen với sách giấy

Ở tuổi này, bé học bằng tay, bằng mắt và bằng giọng nói của ba mẹ. Một cuốn sách bìa cứng để bé tự cầm, tự lật, tự sờ sẽ cho bé nhiều hơn một đoạn video. Baby Touch and Feel Animals của DK có ảnh thật của các con vật, trang nào cũng có một mảng để bé sờ, như bộ lông mềm của chú thỏ. Ba mẹ đọc tên con vật, bé chạm tay vào, vậy là xong một buổi đọc.

Lớn hơn một chút, bé có thể chơi với Spin and Spot: Moon and Stars, cuốn sách bìa cứng kể chuyện trước giờ đi ngủ. Mỗi trang có một câu hỏi ngắn như "Where is the Moon?" để bé tìm mặt trăng, ngôi sao hay những người bạn chỉ xuất hiện về đêm, kèm bánh xe gắn trên sách để bé xoay.

Cho con tập viết tay từ sớm

Viết tay giúp con nhớ mặt chữ và rèn đôi tay khéo léo, điều mà gõ phím không thay được. Bé 3–5 tuổi có thể bắt đầu bằng trò chơi với Skill Builders! Preschool Letters của Learning Resources: 52 chữ cái hoa và thường để xâu dây, 26 thẻ chữ cái hai mặt, một bảng quay và 10 phiếu bài tập.

Bé 5–8 tuổi đã sẵn sàng cầm bút có thể chuyển sang Skill Builders! Kindergarten Writing. Bộ có sách tập viết chữ, bảng viết xóa được, 21 mảnh ghép để con tự dựng hình chữ cái và một chiếc kẹp tập cầm bút ba chấu.

Có một giờ không điện thoại cho cả nhà

Thụy Điển thu điện thoại của học sinh suốt ngày học. Ở nhà, ba mẹ có thể bắt đầu với một khung giờ nhỏ, ví dụ từ bữa tối đến giờ đi ngủ, khi điện thoại của cả nhà được cất vào một chiếc giỏ. Khoảng thời gian đó dành cho đọc sách, vẽ, chơi cùng nhau. Con sẽ dễ làm theo hơn khi thấy ba mẹ cũng cất điện thoại.

Một góc đọc nhỏ với chiếc đèn và rổ sách vừa tầm tay sẽ giúp giờ đọc thành thói quen. Thebookland đã viết về cách làm góc đọc ấy trong bài Roald Dahl và túp lều cuối vườn, và cách giữ nhịp đọc mỗi tối trong bài đọc sách cùng con mỗi tối.

Màn hình vẫn có chỗ, chỉ cần đúng lúc

Bài học từ Thụy Điển nằm ở cách dùng công nghệ: dùng khi có mục đích rõ ràng, và để trang sách, cây bút giữ phần còn lại của ngày học. Ở nhà cũng vậy. Một bộ phim cuối tuần hay một ứng dụng học từ vựng vẫn có ích, khi con còn đủ thời gian cho sách giấy và những trang viết tay của mình.

Ba mẹ tìm thêm sách cho con tại sách cho bé 0–2 tuổi và sách cho bé từ 3 tuổi của Thebookland.

Nguồn tham khảo: Sweden's new preschool curriculum throws out digital learning tools, Sveriges Radio; Back to books: Sweden's schools give up digital learning, The Star; Swedish government to ban mobile phones in primary schools, The Local; Mobilfri skolstart för Sveriges elever, Regeringen.