Đọc sách cùng con mỗi tối: bắt đầu từ 10 phút

Nhiều ba mẹ muốn đọc sách cùng con mỗi tối nhưng cứ lần lữa, vì nghĩ phải ngồi cả tiếng với một chồng sách thì mới có ích. Đi làm về, nấu cơm, tắm cho con xong là đã chín giờ tối, nên việc đọc sách lại dời sang "cuối tuần rảnh hơn". Thật ra mười phút mỗi tối đã đủ để bắt đầu, và một thói quen nhỏ được giữ đều mỗi ngày sẽ đi xa hơn những buổi đọc dài thỉnh thoảng mới có.

Vì sao 10 phút mỗi tối là đủ để bắt đầu

Với trẻ nhỏ, điều đọng lại sau mỗi buổi đọc là cảm giác được ngồi sát bên ba mẹ, nghe một giọng đọc quen và cùng nhìn chung một trang tranh. Cảm giác ấy đến từ sự đều đặn nhiều hơn từ độ dài. Một đứa trẻ được nghe đọc mười phút mỗi tối trong một năm sẽ đi qua khoảng sáu mươi tiếng đồng hồ với sách, gấp nhiều lần những buổi đọc dồn vào dịp nghỉ lễ.

Sách cũng mang đến cho con những từ ít khi xuất hiện trong lời nói hằng ngày. Ở nhà, ba mẹ thường nói với con về bữa ăn, giờ tắm, đồ chơi; còn trong sách có rừng sâu, có nỗi nhớ, có những câu văn có nhịp điệu. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến khích ba mẹ đọc to cho con ngay từ những năm đầu đời, vì đây là một trong những cách đơn giản nhất để nuôi dưỡng ngôn ngữ và sự gắn bó.

Mười phút còn có một lợi thế rất thực tế: ba mẹ làm được. Một mục tiêu nhỏ vừa sức sẽ dễ giữ hơn một kế hoạch lớn bị bỏ dở sau tuần đầu.

Chọn sách theo độ tuổi của con

0–2 tuổi: sách bìa cứng, ít chữ, nhiều hình

Ở tuổi này, con thích cầm, lật, cắn và nhìn những hình khối rõ ràng. Sách bìa cứng (board book), sách có lật mở (lift-the-flap) hay sách có vần điệu lặp lại là lựa chọn dễ nhất. Ba mẹ chưa cần đọc hết chữ trên trang; chỉ vào hình và gọi tên đã là một buổi đọc trọn vẹn.

Hai cuốn dễ bắt đầu: Touch and Feel Baby Animals, mỗi trang có một mảng lông mềm hay đôi tai mịn để con sờ thử và gọi tên con vật, và Spot Says Goodnight, cuốn sách chúc ngủ ngon đi kèm chú cún bông Spot, hợp cho giờ đọc trước khi ngủ.

3–5 tuổi: sách tranh có câu chuyện

Con bắt đầu theo được một câu chuyện có mở đầu, rắc rối và kết thúc. Sách tranh (picture book) với câu văn ngắn, có đoạn lặp lại để con đọc theo, sẽ giữ con ngồi lâu hơn. Đây cũng là tuổi con hay đòi đọc đi đọc lại một cuốn, và ba mẹ cứ chiều con, vì mỗi lần đọc lại con lại nhận ra thêm một chi tiết mới.

Don't Wake Mum! là một cuốn như vậy: câu văn có vần, kể chuyện đàn thỏ con rón rén làm chiếc bánh kếp khổng lồ tặng mẹ trước khi mẹ thức dậy. Đọc đến đoạn "suỵt, đừng đánh thức mẹ", con sẽ tự hạ giọng theo.

6–8 tuổi: sách tập đọc và truyện chương ngắn

Con đã tự đánh vần được, nên buổi tối có thể chia đôi: con đọc một trang sách tập đọc (early reader), ba mẹ đọc tiếp vài trang truyện chương (chapter book) mà con chưa tự đọc nổi. Cách này giữ được niềm vui nghe chuyện trong khi con vẫn luyện kỹ năng đọc.

Với phần ba mẹ đọc, Harry Potter 1-3 Box Set là lựa chọn nhiều nhà bắt đầu ở tuổi này: mỗi tối một đoạn ngắn của tập 1, đến khi con đủ lớn sẽ tự đọc tiếp các tập sau.

Từ 9 tuổi: đọc to những cuốn dài hơn sức con

Nhiều ba mẹ dừng đọc to khi con đã tự đọc được, trong khi đây lại là lúc đọc chung có ích theo cách khác: ba mẹ có thể đọc to những cuốn tiểu thuyết thiếu nhi dài hơn trình độ đọc của con, rồi cùng con bàn về nhân vật, về lựa chọn đúng sai. Mười phút một chương là nhịp vừa phải.

Matilda của Roald Dahl hợp cho những tối như thế: chương ngắn, nhiều đoạn hài, và cô bé Matilda mê đọc sách đến mức tự tìm đường đến thư viện. Bản bìa vải Puffin còn đẹp để con giữ lâu.

Một buổi đọc 10 phút diễn ra thế nào

1. Một phút để con chọn sách. Cho con chọn trong hai ba cuốn ba mẹ đã để sẵn. Được chọn, con sẽ háo hức hơn.
2. Bảy phút đọc. Đọc chậm, đổi giọng cho từng nhân vật, dừng lại ở những trang có tranh đẹp để con nhìn kỹ. Ba mẹ cứ đọc bằng giọng của mình, chú tâm vào con và trang sách là đủ.
3. Hai phút trò chuyện. Hỏi con một câu thôi, ví dụ: "Con thích nhân vật nào nhất?", "Nếu là bạn thỏ, con sẽ làm gì?", "Con đoán ngày mai chuyện gì sẽ xảy ra tiếp?". Câu trả lời của con không có đúng sai.

Khi đã quen, buổi đọc tự nhiên sẽ dài hơn, vì chính con sẽ đòi "thêm một cuốn nữa".

Khi con không chịu ngồi yên

Trẻ dưới bốn tuổi hiếm khi ngồi im suốt một cuốn sách, và điều đó hoàn toàn bình thường. Con có thể vừa nghe vừa đứng dậy, chạy ra chạy vào rồi quay lại xem tranh. Ba mẹ cứ đọc tiếp, con vẫn đang nghe.

Nếu con chán giữa chừng, ba mẹ gấp sách lại và hẹn tối mai đọc tiếp. Ép con nghe cho hết sẽ biến giờ đọc thành một việc phải làm. Với những bé hiếu động, sách có lật mở, sách tương tác hay sách có âm thanh giúp tay con có việc để làm trong lúc nghe. Flip, Flap, Find! Night-time Animals là một ví dụ: mỗi trang có cánh lật và lỗ nhìn xuyên để con tự tìm con vật thức về đêm.

Đọc sách tiếng Anh khi ba mẹ chưa tự tin phát âm

Đây là băn khoăn Thebookland nghe nhiều nhất từ các gia đình. Với sách tranh tiếng Anh cho trẻ nhỏ, ba mẹ có thể:

• Nghe trước bản đọc mẫu (nhiều đầu sách có audio hoặc video đọc trên kênh của nhà xuất bản) rồi mới đọc cho con.
• Chỉ vào tranh và gọi tên bằng tiếng Anh những từ quen thuộc, phần còn lại kể bằng tiếng Việt.
• Chọn sách có câu ngắn, lặp lại, để sau vài tối cả ba mẹ lẫn con đều thuộc.

Con học được nhiều từ việc thấy ba mẹ thích thú với cuốn sách hơn là từ một giọng đọc chuẩn. Phát âm sẽ được chỉnh dần qua audio và qua thời gian.

Giữ thói quen qua những tối bận rộn

Gắn giờ đọc vào một việc con đã làm mỗi tối, chẳng hạn ngay sau khi đánh răng, sẽ giúp thói quen tự chạy mà không cần nhắc. Những tối quá bận, một cuốn sách bìa cứng năm trang cũng đủ giữ nhịp. Lỡ mất một tối thì tối mai đọc tiếp như thường, không cần đọc bù.

Nhà có nhiều con thì có thể để anh chị đọc cho em một cuốn ngắn trước, sau đó ba mẹ đọc cuốn dài hơn cho cả nhà cùng nghe. Các con lớn được làm "người đọc", các con nhỏ có thêm một giọng kể mới.

Bắt đầu từ tối nay

Một chiếc đèn ngủ, hai ba cuốn sách đặt sẵn đầu giường và mười phút để dành cho con là đủ cho buổi đọc đầu tiên. Nếu ba mẹ đang tìm sách cho giờ đọc buổi tối, Thebookland có sách cho bé 0–2 tuổi, sách cho bé từ 3 tuổi, sách tranh cho trẻ nhỏ, sách cho bé từ 7 tuổi và sách văn học 9 tuổi + để ba mẹ chọn theo tuổi của con.

Vài tháng sau, có thể chính con sẽ là người nhắc ba mẹ: "Đến giờ đọc sách rồi."